Ιλισός -Το άγνωστo μπάζωμα

Ο Ιλισός ήταν ο αρχαιότερος ποταμός στο λεκανοπέδιο της Αττικής! Μαζί με τον Κηφισό ήταν από τα πιο σημαντικά ποτάμια! Πήρε το όνομά του από τον ημίθεο Ιλισό, γιο του Ποσειδώνα και της Δήμητρας, που λατρευόταν σε ιερό κοντά στον λόφο του Αρδηττού. Ήταν το ιερό ποτάμι, το μοναδικό παγκοσμίως, που συναντάται σε αρχαίες επιγραφές με τέσσερις διαφορετικούς τρόπους γραφής: Ιλισός, Ιλισσός, Ειλισσός, Ηιλισός. Στις όχθες του δίδαξε ο Σωκράτης. Ο Πλάτωνας αποκάλεσε τον Ιλισό «ὑδάτιον», διότι τον χειμώνα είχε νερό αλλά το καλοκαίρι στέρευε.

 

 

Στις αρχές του 20ου αιώνα η περιοχή μεταξύ Ιλισού και Υμηττού κηρύχθηκε αναδασωτέα και είχε φυτευτεί. Μία πηγή κοντά στην σημερινή εκκλησία της Αγίας Φωτεινής έδινε το πιο κρυστάλλινο, πόσιμο νερό!

Στη δεκαετία του 1950 ολοκληρώθηκε η κάλυψη της κοίτης τού ποταμού και τη θέση του πήραν οι οδοί: Μιχαλακοπούλου, Βασιλέως Κωνσταντίνου και Καλλιρόης. Το έργο είχε ξεκινήσει το 1939. Το θεμελίωσε ο Μεταξάς με τη χαρακτηριστική φράση : «Θάπτομεν τον Ιλισόν». Ο Κωνσταντίνος Καραμανλής αποφάσισε τη μετατροπή του Ιλισού στην οδό Καλλιρόης.

Μερικά από τα ποτάμια και τα ρέματα που υπήρχαν στην Αττική ήταν: ο Ιλισός, ο Ηριδανός, ο Βουρλοπόταμος ή Ξηροτάγαρος, ο Κυκλόβορος, ο Βοϊδοπνίχτης, ο Αλασσώνας, το Λυκόρεμα, το ρέμα της Πικροδάφνης, του Ποδονίφτη και «το πήδημα της γριάς». Σύμφωνα με μία μελέτη του ΕΜΠ (Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο) τα ανοιχτά ρέματα το 1945 είχαν μήκος 1.280 χλμ. και σήμερα έχουν 434 χλμ.… Τα πλημμυρικά φαινόμενα που σημειώνονται συχνά στο λεκανοπέδιο δεν είναι, βέβαια, κάτι πρωτόγνωρο. Είναι αποτέλεσμα λανθασμένων επιλογών κάποιων πολιτικών… Οι αριθμοί φωνάζουν: μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο οι δομημένες επιφάνειες στην Αττική κάλυπταν το 25%. Μετά το 1975 το 75% καλύφθηκε από δρόμους, ενώ οι ελεύθεροι χώροι αποτελούσαν μόλις το 4%… Στα τέλη του 19ου αιώνα το λεκανοπέδιο διέσχιζαν 700 χείμαρροι, ποτάμια και ρυάκια. Το 1999 ο αριθμός τους ήταν μικρότερος των 70 και σήμερα δεν ξεπερνούν τα 50. Στην Αττική έχουν μπαζωθεί και τσιμεντοποιηθεί περίπου 800 χλμ. ρέματα και χείμαρροι, δυστυχώς…

Ο Ιλισός πηγάζει από τις βορειοδυτικές πλαγιές του Υμηττού και καταλήγει στον Κηφισό. Περνάει μέσα από τους Δήμους: Χολαργού, Ζωγράφου, Καισαριανής, Βύρωνα, Αθήνας, Καλλιθέας, Ταύρου, Μοσχάτου, Αγ. Ιωάννη Ρέντη.

Ο Ηριδανός ξεκινούσε από τον Λυκαβηττό. Περνούσε και κατέβαινε από το Κολωνάκι και χυνόταν στον Ιλισό. Στην πλατεία Συντάγματος, κατά τη διάρκεια των εργασιών του Μετρό, ανακαλύφθηκε η αρχαία κοίτη του. Ο ποταμός συνεχίζει στις οδούς Μητροπόλεως και Ερμού, στην Αρχαία Αγορά, καταλήγοντας στον Κεραμεικό. Την κοίτη του Ηριδανού συνάντησε το Μετρό και στο Μοναστηράκι, γεγονός που ανησύχησε ιδιαίτερα τους υπεύθυνους, καθώς το ποτάμι φούσκωσε κάποιες φορές επικίνδυνα κατά τη διάρκεια των εργασιών. Ακόμα και σήμερα ο υπόγειος ποταμός κατεβάζει 20-30 κυβικά νερού την ώρα, ενώ όταν βρέχει το νερό υπερδιπλασιάζεται και από τα νερά του πλημμυρίζει η Ποικίλη Στοά και η Αρχαία Αγορά.

Ο Βοϊδοπνίχτης ξεκινούσε από τον Λυκαβηττό. Ένα μέρος του περνούσε από την οδό Δημοκρίτου και την οδό Ακαδημίας.

Ο Κυκλόβορος, ένας από τους μεγαλύτερους χειμάρρους της Αθήνας, ξεκινούσε από τα Τουρκοβούνια. Έφθανε στο Πεδίον του Άρεως και μέσω της οδού Μάρνης κατέληγε στην πλατεία Βάθης.

Ο Αλασσώνας και το ρέμα «πήδημα της γριάς» διέσχιζαν το Παγκράτι και τον Βύρωνα.

 Ο Βουρλοπόταμος ή Ξηροτάγαρος και το ρέμα της Πικροδάφνης χύνονταν στο Φάληρο.

Το ρέμα του Ποδονίφτη κυλάει κάθετα τους δήμους: Χαλανδρίου, Ψυχικού, Φιλοθέης και Ν. Ιωνίας. Διασχίζει υπόγεια τη Λεωφόρο Κηφισίας καταλήγοντας στον Κηφισό.

 Για περισσότερες πληροφορίες μπείτε στο : https://komistis.gr/

Βασίλης Αναστοπουλος